ज्येष्ठ अभिनेत्री व लावणी कलावंत मधू कांबीकर यांचे निधन; मराठी कलाविश्वावर शोककळा
पुणे : मराठी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेत्री आणि लावणी कलावंत मधू कांबीकर यांचे वयाच्या ७३व्या वर्षी निधन झाले. प्रदीर्घ आजाराशी झुंज देत असताना सोमवारी, १२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला.
त्यांच्या निधनाने मराठी चित्रपटसृष्टी, रंगभूमी आणि पारंपरिक लोककलेच्या क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे.
मधू कांबीकर यांनी आपल्या प्रभावी अभिनयाने, सहजसुंदर संवादफेकीने आणि लावणीच्या वैशिष्ट्यपूर्ण सादरीकरणाने अनेक दशकांपर्यंत रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवले. ग्रामीण महाराष्ट्रातील लोककलेची परंपरा जपत ती चित्रपट आणि रंगभूमीच्या माध्यमातून व्यापक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवण्यात त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान होते.
बीड जिल्ह्यातून सुरू झाला कलाप्रवास
मधू कांबीकर यांचा जन्म २८ जुलै १९५३ रोजी बीड जिल्ह्यातील माळेगाव खुर्द येथे झाला. वडिलांकडून त्यांना कलेचा वारसा मिळाला. लहानपणापासूनच नाटक, नृत्य आणि लोककलेच्या वातावरणात त्यांची जडणघडण झाली. कथ्थक नृत्याचे प्रशिक्षण घेतल्यानंतर त्यांनी १९७३ मध्ये मुंबईतील लालबाग येथील न्यू हनुमान थिएटरमधून आपल्या कलाप्रवासाला सुरुवात केली.
तमाशा आणि लावणीच्या फडातून पुढे आलेल्या मधू कांबीकर यांनी आपल्या कलेच्या जोरावर मराठी मनोरंजनविश्वात स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करत त्यांनी अभिनय आणि नृत्य क्षेत्रात उल्लेखनीय यश संपादन केले.
‘शापित’ चित्रपटातून अभिनयाची विशेष दखल
ज्येष्ठ दिग्दर्शक राजदत्त यांच्या ‘शापित’ या चित्रपटातून त्यांच्या अभिनयाची विशेष दखल घेतली गेली. त्यानंतर ‘हेच माझं माहेर’, ‘राघुमैना’, ‘एक होता विदूषक’, ‘झपाटलेला’, ‘डेबू’, ‘रावसाहेब’, ‘येऊ का घरात’ अशा विविध चित्रपटांमधून त्यांनी लक्षवेधी भूमिका साकारल्या.
‘झपाटलेला’मधील आईची भूमिका आणि ‘डेबू’ चित्रपटातील संत गाडगेबाबांच्या जीवनाशी संबंधित व्यक्तिरेखेतील त्यांचा अभिनय प्रेक्षकांच्या स्मरणात राहिला. आई, सासू आणि विविध स्वभावछटांच्या व्यक्तिरेखा साकारताना त्यांनी आपल्या अभिनयातील सहजता आणि अनुभवाची छाप उमटवली. मराठी चित्रपटांसोबतच त्यांनी हिंदी चित्रपटांतही काम केले.
लावणीच्या परंपरेच्या जतनासाठी आयुष्यभर प्रयत्न
मधू कांबीकर यांची ओळख केवळ अभिनेत्री म्हणून मर्यादित नव्हती. त्या एक समर्थ लावणी कलावंत होत्या. पारंपरिक लावणीतील ठसकेबाज सादरीकरण, हावभाव, अभिनय आणि नृत्यावरील पकड यामुळे त्यांना महाराष्ट्रभर लोकप्रियता मिळाली.
१९७७ मध्ये ‘महाराष्ट्राची लोकधारा’ या कलापथकाच्या माध्यमातून त्यांनी दिल्लीमध्ये नृत्यनाट्य सादर केले. ‘सखी माझी लावणी’ या कार्यक्रमातून त्यांनी लावणीचा इतिहास आणि पारंपरिक स्वरूप रसिकांसमोर मांडण्याचा प्रयत्न केला. या कार्यक्रमाचे प्रयोग अमेरिका, दुबई, अबुधाबी आणि मॉरिशस येथेही झाले. नव्या पिढीतील कलाकारांना लावणीचे प्रशिक्षण देत त्यांनी या लोककलेची परंपरा पुढे नेण्याचे काम केले.
प्रकृतीच्या समस्यांनंतरही कलेशी नाते कायम
२७ नोव्हेंबर २०१६ रोजी मुंबईतील माटुंगा येथील यशवंत नाट्यमंदिरात लावणीच्या कार्यक्रमादरम्यान त्यांना अचानक अस्वस्थ वाटू लागले. त्यानंतर त्यांना पक्षाघाताचा झटका आल्याने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. या घटनेनंतर त्यांच्या प्रकृतीवर परिणाम झाला. तरीही त्यांची कलाक्षेत्रातील ओळख आणि लावणीप्रती असलेली निष्ठा कायम रसिकांच्या स्मरणात राहिली.
पुरस्कारांनी गौरव
‘शापित’, ‘हेच माझं माहेर’ आणि ‘राघुमैना’ यांसारख्या चित्रपटांमधील कामासाठी त्यांना गौरविण्यात आले. २०१८ मध्ये झी चित्र गौरव पुरस्कार सोहळ्यात त्यांना जीवनगौरव पुरस्कार जाहीर झाला होता. तसेच त्यांच्या दीर्घ कलासेवेसाठी विविध सांस्कृतिक संस्थांनी त्यांचा सन्मान केला.
मधू कांबीकर यांच्या निधनाने मराठी मनोरंजनविश्वाने एक अनुभवी अभिनेत्री, समर्थ नृत्यांगना आणि पारंपरिक लावणीची निष्ठावान सेविका गमावली आहे. त्यांच्या अभिनयातील सहजता, लावणीतील कलात्मकता आणि लोककलेच्या जतनासाठी त्यांनी केलेले कार्य रसिकांच्या स्मरणात कायम राहील.
जन प्रतिसाद एक्सप्रेस परिवाराकडून ज्येष्ठ अभिनेत्री व लावणी कलावंत मधू कांबीकर यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली!
Post a Comment